کوروش دوم انشان، که به تاریخ به عنوان کوروش بزرگ شناخته می‌شود، در قرن ششم پیش از میلاد از قلب ایران برخاست تا توازن قدرت در خاورمیانه را بر هم زند. او ابتدا overlord ماد خود آستیاگ را سرنگون کرد و نیروهای پارسی و ماد را متحد کرد، سپس به سمت غرب علیه کروئسوس لیدی و به سمت شرق به آسیای مرکزی حمله کرد. تا میانه قرن، او بزرگ‌ترین امپراتوری را که تاکنون تشکیل شده بود، فرماندهی می‌کرد که از دریای اژه تا دره سند گسترش یافته بود.

در سال 539 پیش از میلاد، کوروش بابل را بدون غارت فاجعه‌آمیز که بسیاری از ساکنان از آن می‌ترسیدند، فتح کرد. سوابق میخی، از جمله استوانه کوروش، توصیفاتی از بازگشت مردم آواره و بازسازی معابد را ارائه می‌دهد—سیاستی که به ملت‌های تحت سلطه اجازه می‌داد تا پرستش‌های محلی و نخبگان خود را حفظ کنند. کتاب مقدس عبری نیز او را به عنوان کسی که به تبعید شدگان یهودی اجازه بازگشت به اورشلیم و بازسازی معبد را داد، اعتبار می‌دهد و نام او را در حافظه یهودیان و مسیحیان به عنوان ابزاری از تدبیر الهی ثبت می‌کند.

کوروش در حدود 530 پیش از میلاد در حال جنگ در مرز شمال شرقی، احتمالاً علیه ماساگت‌ها درگذشت. مقبره او در پاسارگاد و ساختارهای اداری که به پسرش کمبوجیه و جانشینش داریوش اول به ارث گذاشت، الگوهای حکمرانی ساتراپی، ارتباطات جاده سلطنتی و ایدئولوژی امپراتوری را که تا فتح اسکندر دو قرن بعد ادامه یافت، برقرار کرد.

1. c. 550 BC

   شکست آستیاگ

   پادشاه ماد آستیاگ را سرنگون کرد و قدرت پارسی و ماد را ادغام کرد.

2. c. 547 BC

   فتح لیدی

   کروئسوس از سارد را شکست داد و سلطه پارسی را به سواحل دریای اژه گسترش داد.

3. 539 BC

   سقوط بابل

   به بابل وارد شد و احکام بازسازی مذهبی را صادر کرد که در استوانه کوروش ثبت شده است.

4. c. 530 BC

   مرگ در جنگ

   در حال جنگ در مرز شمال شرقی درگذشت و در پاسارگاد در مقبره سنگی که هنوز ایستاده است، دفن شد.